اجازه ویرایش برای هیچ گروهی وجود ندارد

مرکب

نویسه گردانی: MRKB
مرکب .[ م َ ک َ ] (ع اِ) برنشستنی از ستور. (منتهی الارب ). اسب . آنچه برآن سوار شوند از قسم مواشی ، اکثر به معنی اسب مستعمل است . (از غیاث ) (آنندراج ). اسب بارگی . باره . برنشستی . برنشست . برنشستنی . بارگیر. سواری . ولید. ج ، مراکب ۞ :
مجلس و مرکب و شمشیر چه داند همی آنک
سروکارش همه با گاو و زمین است و گراز.

عماره .


مرکب غزو ورا کوه منی زیبد زین
پرده ٔ خان خطا زین ورا زیبد یون .

مجلدی (از لغت نامه ٔ اسدی ص 403).


آفرین زان مرکب شبدیزنعل رخش روی
اعوجی مادرش وان مادرش را یحموم شوی .

منوچهری .


حسنک را سوی دار بردند و به جایگاه رسانیدند و بر مرکبی که هرگز ننشسته بود نشانیدند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص 184). جامه های دوخته پیش آوردند و در هر بابی سخن گفت که در آن فخر است و همچنان در باب مرکبان خاصه که بداشته بودند. (تاریخ بیهقی ص 377). شرط آن است که از زرادخانه پنجهزار اشتر باسلاح و بیست هزار اسب از مرکب و ترکی ... نزدیک ما فرستاده آید. (تاریخ بیهقی ).
به پای ماچه ره شاید بریدن
بدین مرکب کجا شاید رسیدن .

ناصرخسرو.


مرکب من بودزمان پیش از این
کرد نتانست ز من کس جداش .

ناصرخسرو.


سخن به منزلت مرکبی است جان ترا
بر او توانی رفتن بسوی شهر هدی .

ناصرخسرو.


چو مرکب فدای بت دلستان شد
مرا گفت دلبرکه طال المعاتب .

(منسوب به حسن متکلم یا برهانی یا معزی ).


کاری نه بقدر همت افتاد
راهی نه به پای مرکب آمد.

خاقانی .


جان خاک نعل مرکبت وز آب طوق غبغبت
در آتش موسی لبت باد مسیحا داشته .

خاقانی .


کس سلیمان دید دیوی زیر ران
او بر آن مرکب چنان آمد به رزم .

خاقانی .


دوم چون مرکبت را پی بریدند
وز آن بر خاطرت گردی ندیدند.

نظامی .


صیدکنان مرکب نوشیروان
دورشد از کوکبه ٔ خسروان .

نظامی .


مهین بانو جوابش داده کای ماه
به جای مرکبی صد ملک درخواه .

نظامی .


راهیست دراز و عمر کوتاه
باری است گران و مرکب لنگ .

عطار.


مرکب عشق تو چو برگردد
خاک در چشم عقل افشاند.

عطار.


شیخ کامل بود و طالب مشتهی
مرد چابک بود و مرکب درگهی .

مولوی .


از حق ان الظن لایغنی رسید
مرکب ظن بر فلکها کی دوید.

مولوی .


ای که بر مرکب تازنده سواری هشدار
که خر لاغر بیچاره در این آب و گل است .

سعدی .


مرکب به جانب وی راند. (گلستان سعدی ).
روزی به پای مرکب تازی درافتمش
گر کبر و ناز بازنپیچد عنان دوست .

سعدی (کلیات ص 386).


برفتد مرکبی که تند رود
زود در سر رود هر آنکه دود.

مکتبی .


قعدة؛ مرکبی مر زنان را. (منتهی الارب ).
- مرکب ابلق ؛ کنایه از شب و روز است :
ای تاخته شصت سال زیرت
این مرکب بی قرار ابلق .

ناصرخسرو.


- مرکب از چوب ؛ چوبین ، اسب چوبین ، اسبی که از چوب ساخته باشند و بچه ها غالباً از آن بعنوان بازیچه استفاده کنند :
مرکب از چوب کرده کودک وار
پس به دروازه ٔ هلاک شده .

خاقانی .


- || کنایه از تابوت . (از آنندراج ) : چون سلطان [ مسعود ] پادشاه شد این مرد [ حسنک ] بر مرکب چوبین نشست . (تاریخ بیهقی چ ادیب ص 176).
- مرکب الفرس ؛ در اصطلاح علم افلاک متن الفرس . (یادداشت مرحوم دهخدا).
- مرکب جم ؛ کنایه از باد است که از جمله عناصر باشد. (برهان )(آنندراج ). باد زیرا که تخت جم (سلیمان ) را باد می برد.
- مرکب جمام ؛ فرسوده و مانده و ناآسوده از ماندگی :
گفتم ز وادی بشریت توان گذشت
گفتا توان اگر نبود مرکبت جمام .

خاقانی .


- مرکب زین پشت ؛ کنایه ازشتر دوکوهان . (غیاث ) (آنندراج ).
- مرکب سواری ؛ ستور زینی . مقابل ستور پالانی و بارکش .
- مرکب گرم کردن ؛ سوار شدن بر ستور :
مرکب خویش گرم کرده سوار
دردگر دست مرکبی رهوار.

نظامی (هفت پیکر).


- || راندن اسب به تندی .
- مرکب گفتار را پی کردن ؛ کنایه است از دم از گفتار بستن . بیش سخن نگفتن :
شاهراه شرع را بر آسمان علم جوی
مرکب گفتار پی کن چنگ در کردار زن .

سنائی .


- مرکب ندامت را در جولان کشیدن ؛ کنایه است از اظهار پشیمانی کردن : روباه ... مرکب ندامت را در جولان کشید. (کلیله ودمنه ).
- هفت مرکبان فلک ؛ سبعه ٔ سیاره . هفت ستاره :
از پشت چارلاشه فرودآمده چو عقل
بر هفت مرکبان فلک ره بریده ایم .

خاقانی .


|| کشتی . زورق . سفینه . (از غیاث ) (آنندراج ) (صراح ) :
مرکبان آب دیدم صف زده برروی آب
پالهنگ هریکی پیچیده بر کوه گران .

فرخی .


چون به ساحل دریای شام رسید کشتیها و مرکبها ساخته کرد و سیصد کشتی و زورق ساخته شد. (ترجمه ٔ اعثم کوفی ص 127). سیراف باعشر مرکبهای دریا دویست و پنجاه و سه هزار دینار. (فارسنامه ٔ ابن البلخی ص 171). و کان معنا فی المرکب حاج من أهل الهند. (ابن بطوطه ). || مرحوم دهخدا در یادداشتی نوشته است : گمان می کنم یک معنی مرکب ، «دریچه » و «بوته »و «بوتقه » و «قالب » و «گاه » و «تبنک » زرگران باشد. اسدی در لغت نامه گوید: «تَبَنک دریچه مرکب باشد». درنسخه ٔ دیگر اسدی آمده است «تبنک دریچه ٔ مراکبیان باشد» و در نسخه ٔ سوم «دریچه و قالب و مرکب زرگر و سیمگر بود». و در نسخه ٔ چهارم «دریچه ای بود که به قالب از او ریخته ها کنند از هر صورت ». (لغت نامه ٔ اسدی چ اقبال ص 256 و حاشیه ). || نشستنگاه . جای نشستن . قرارجای : باز اگرچه وحشی و غریب است از دست ملوک برای او مرکب سازند. (کلیله و دمنه ). || (اِخ ) نام ستاره ای از قدر سیم بر مقدم صورت سفینه . (یادداشت مرحوم دهخدا).
واژه های قبلی و بعدی
واژه های همانند
۵۰ مورد، زمان جستجو: ۰.۲۸ ثانیه
بهره ٔ مرکب . [ ب َ رَ / رِ ی ِ م ُ رَک ْ ک َ ] (ترکیب وصفی ، اِ مرکب ) ربح مرکب . (فرهنگستان ).
مرکب خشک کن . [ م ُرَک ْ ک َ خ ُ ک ُ ] (اِ مرکب ) خشک کننده ٔ مرکب . جوهرخشک کن . ورق از جنسی بخصوص که بوسیله ٔ آن نوشته های با مرکب یا جوهر را...
بَسیط و مُرکب ، دو اصطلاح در فلسفه با معانی متقابل . بسیط جزء ندارد و در ذات آن ترکیبی نیست ؛ و مرکب دارای جزء و قابل انقسام به اجزاست (فخر رازی ، ج 1...
مرکب راندن . [ م َ ک َ دَ ] (مص مرکب ) راندن مرکب . به حرکت درآوردن مرکوب . اسب راندن : به یغما ملک آستین برفشاندوز آنجابه تعجیل مرکب بر...
مرکب ساختن . [ م ُ رَک ْ ک َ ت َ ] (مص مرکب ) تهیه ٔ مرکب کردن . دوده و سیاهی دوات درست کردن . || ترکیب کردن . پیوستن . پیوند دادن : ده ان...
مرکب ساختن . [ م َ ک َ ت َ ](مص مرکب ) برنشست قرار دادن . وسیله ٔ سواری ساختن . اقتعاد؛ ستور را مرکب خویش ساختن . (المصادر زوزنی ).
مرکب انگیزی . [ م َ ک َ اَ ] (حامص مرکب ) از جا برکندن و دواندن اسپ به سوی کسی یا چیزی . اسپ بر کسی یا چیزی دوانیدن به قصد گرفتار ساختن او...
مرکب گرفتن . [ م َ ک َ گ ِ رِ ت َ ] (مص مرکب ) اسب یا ستور زینی برای سواری خود اختصاص دادن . امتطاء. (المصادر زوزنی ) (تاج المصادر بیهقی ).
تجنیس مرکب . [ ت َ س ِ م ُ رَک ْک َ ] (ترکیب وصفی ، اِ مرکب ) چنان بود که دو لفظ متجانس یکی یا هر دو مرکب بود و این دو نوع است ، یکی آنکه د...
اجماع مرکب . [ اِ ع ِ م ُ رَک ْ ک َ ] (ترکیب وصفی ، اِ مرکب ) اتفاق در حکم با اختلاف در مأخذ که با فساد یکی از مآخذ حکم مختلف و اجماع زائل ...
« قبلی ۱ ۲ ۳ صفحه ۴ از ۵ ۵ بعدی »
نظرهای کاربران
نظرات ابراز شده‌ی کاربران، بیانگر عقیده خود آن‌ها است و لزوماً مورد تأیید پارسی ویکی نیست.
برای نظر دادن ابتدا باید به سیستم وارد شوید. برای ورود به سیستم روی کلید زیر کلیک کنید.