تذکره مرآت الخیال

تذکرهٔ مرآةالخیال یا تذکرهٔ مرآت‌الخیال عنوان کتابی نوشتهٔ شیرعلی‌خانِ لودی، تألیفِ ۱۱۰۲ ه‍.ق/ ۱۶۹۰ میلادی است. این کتاب که جزو آثارِ دانشنامه‌ایِ نسبتاً قدیمی است تذکرهٔ کوچکی است شامل شرح احوال ۱۳۰ نفر از شاعران، به ترتیبِ زمانی از رودکی تا همدمی،[۱] که پانزده تن از ایشان زن هستند. در خلال شرح‌حال‌نگاری، چندین رساله در علوم و فنون مختلف نظیر موسیقی، عَروض و قوافی، آرایه‌های ادبی، تعبیر خواب، قیافه‌شناسی، جنّیات، خَمر، عشق، و اقالیم سبعه و عجایب و غرایب عالم گنجانده شده‌است. به‌جز بخش نخست، که مربوط به شعر است، هیچ‌یک ارتباطی با کار تذکره‌نویسی ندارد.[۲] چاپ سنگی این اثر به سعی و اهتمام خان‌صاحب میرزا محمد مَلِک‌الکُتّاب شیرازی در سال ۱۲۸۴ خورشیدی انجام شد.[۳] تذکرهٔ مرآةالخیال تاکنون چهار بار به چاپ رسیده و سه نوبتِ آن در هندوستان صورت گرفته‌است.[۲] تصحیح دیگری از آن توسّط حمید حسنی (با همکاری بهروز صفرزاده) در تهران و ازسوی انتشارات روزنه در سال ۱۳۷۷ چاپ شده‌است.[۴] منابع علی‌اکبر دهخدا و دیگران، «همدمی» در لغت‌نامهٔ دهخدا (بازبینی شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۶). حاجی‌زاده، حسین (۱۳۸۰). «تذکرهٔ مرآت‌الخیال». دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران (۱۵۷): صص ۳۱۱–۳۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۱۱-۰۲. «تذکرهٔ مرآةالخیال (امیرشیرعلی‌خان لودی)». مشخصات کتاب تذکرهٔ مرآةالخیال در کتابخانهٔ مجلس شورای اسلامی. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۱۱-۰۲. تذکرهٔ مرآةالخیال، نوشتهٔ شیرعلی‌خانِ لودی، به‌کوشش حمید حسنی (با همکاری بهروز صفرزاده)، تهران: انتشارات روزنه، چاپ اوّل، ۱۳۷۷ (شابک: ۲–۰۶–۶۱۷۶–۹۶۴) رده‌ها: کتاب‌های ادبیکتاب‌های فارسی سده ۱۲ (قمری)کتاب‌های فارسی دهه ۱۶۹۰ (میلادی)تذکره‌های فارسی این صفحه آخرین‌بار در ۱۲ مهٔ ۲۰۲۰ ساعت ۲۱:۰۶ ویرایش شده است.